SESORAH ( PIDATO )

Sesorah (pidato) yaiku micara/matur/nglairake gagasan sarana lisan ing sangarepe wong akeh kanthi ancas tinamtu. 

 A.JENIS JENIS SESORAH

1.Sesorah miturut ancase (tujuan) :

Menehi informasi / pemanggih. 

Menehi panglipur.

 Kanggo pangajak-ajak.

2. Miturut kahanane sesorah :

# Sesorah resmi

# Sesorah setengah resmi.

# Sesorah ora resmi.

3. Miturut pendekatan isine sesorah :

Sesorah intelektual.

Sesorah moral.

*  Kerangka Sesorah

1.      Salam pambuka

2.      Purwaka (pambuka)

Atur pakurmatan (marang wong sing rawuh)

 Atur puji syukur

Atur panuwun

3.      Isi (surasa)

4.      Dudutan / wigati / ringkesan

5.      Pengarep-arep

6.      Panutup (wusana)

7.      Salam panutup

B. ANCASING SESORAH 

1)     Atur Pambagyo, yaiku sesorah kanggo nampa rawuhe tamu kang ana ing acara apa wae kayata acara syukuran,supitan,tanggap warsa(ulang tahun),pengantenan.

2)     Atur kabar/paring informasi,yaiku sesorah kang aweh kabar/informasi,umpamane acara rapat organisasi,promosi barang.

3)     Atur pangajak,yaiku sesorah kang ancase supaya sing mirengaken percaya banjur ketarik atine lan gelem nindakake apa kang diwedharake dening sing sesorah,umpamane sesorah ing papan ibadah.

4)     Panglipur, yaiku sesorah kang aweh panglipur utawa nggedhekake atine marang para sutresna sing lagi nandhang susah,umpamane sesorah ing sangarepe para kadang kang lagi nandhang pancobaning urip arupa musibah bencana alam,kepaten lan liya liyane.

5)     Atur panyarue/ngemutake, nelakake panemu kanthi dhasar-dhasar kang ganep tumrap sawenehing ada ada,contone tontonan lumatar tv,panggoning hp lah internet kang kurang becik tumraping bocah sekolah.

*Bab wigati nalika lagi sesorah

1. Basa

2. Busana

3. Solah bawa 

4. Swara

Sumber : jv.m.wikipedia

               : kampoengilmu

PAKAIAN ADAT

PAKAIAN ADAT JAWA TENGAH

       Masyarakat Jawa Tengah anduweni kebiasaan kanggo nggunakake sandhangan tradisional lokal ora mung ing acara tartamtu nanging ing saben dinane. Ing komunitas ing Jawa Tengah, fungsi sandhangan cukup maneka warna, kaya ing masyarakat aristokrat, sandhangan duwe fungsi praktis, estetika, agama, sosial lan simbolis.
Sawetara wong ing Jawa Tengah isih kepenak nganggo sandhangan daerah Jawa Tengah, loro lanang lan wadon. Sawetara uga nggunakake sandhangan ing wilayah Jawa Tengah nanging ora wutuh, ing pangertene manawa mung sawetara sing dipakai umpamane kanggo wong lanang sing nggunakake mung tutup sirah (Blankon).

A. PAKAIAN TRADISIONAL GAWE WONG LANANG

Sandhangan tradisional kanggo wong Jawa Tengah diarani beskap .. Sandhangan kasebut dilengkapi blanks ing sirah, driji ing sisih ngisor lan stagen. Lan biasane uga dilengkapi aksesoris kanthi bentuk keris sing dicenthang ing mburi. Kanthi lengkap ageman tradisional sing dipakai dening wong ing Jawa Tengah saka ndhuwur nganti ngisor kasusun saka:

1. UDHENG

yaiku headband. Déné jinis udheng sing wis rampung lan kiwa kanggo digunakake diarani kosong.

2. KULAMBI

yaiku sandhangan kanthi bentuk sandhangan. Dikenal sandhangan tradisional ing Jawa Tengah, Beskap lan Surjan. Nanging ing kraton dikenal sawetara jinis Kulambi yaiku Atellah, Beskap, Sikepan, Langenharjan, Beskap Landhung lan Taqwa.

3. SINJANG / DODOT

Sinjang utawa uga diarani dening sisih yaiku kain batik sing dawa digunakake kanggo nutupi awak ngisor.

4. SETAGEN

Apa kain sing dienggo kanggo ngencengi tali sing ana ing pinggul

5. SABUK 

Ing kasus iki, sabuk dadi kanggo nutup stagen lan uga ngencengi fungsi stagen

6. EPISODE TIMANG LAN LEREP

Kain beludru kanthi jembar kira-kira 5 cm lan dawane 120-150 cm digunakake ing pinggul ing njaba sabuk.

7. DHUWUNG

Yaiku wujud senjata kanthi bentuk keris lan kerangka

8. CENELA UTAWA SANDAL

Sepatu kasut kanthi ukuran sandal

B. BUSANA TRADISIONAL GAWE WONG WADON

      Sandhangan tradisional iki yaiku sandhangan sing asring digunakake dening wanita Jawa Tengah. Jinis busana lan aksesoris sing dienggo dening wanita Jawa Tengah yaiku kebaya, kemben, lan kain luh nganggo stagen.
Sandhangan tradisional Jawa Tengah kanggo wanita biasane diarani "Wusana Kejawen" sing nduweni simbol / makna tartamtu. Sandhangan Jawa Tengah kanggo wanita sing resmi biasane dumadi saka kebaya, kemben / sisih, lan kain tapih sing dikenal minangka stagen. Kajaba iku, wanita Jawa uga nggunakake bekul kanthi gulu kanggo sirah lan alas kaki kanthi wujud sandal.
Kebaya minangka busana tradisional ing Jawa Tengah digunakake dening wanita saka bangsawan lan wong biasa uga minangka sandhangan resmi lan sandhangan saben dinane. Yen digunakake ing acara resmi kayata upacara tradisional sing dipakai "garwo dalem", yaiku kebaya kanthi pinang sendi, digabungake karo kain sinjang utawa kain batik, sirah rambut digulung (bun) lan dilengkapi aksesoris kanthi bentuk eardrops, cincin, kalung, gelang. uga para penggemar.
Sandhangan wanita tradisional ing kraton Surakarta yaiku busana tradisional Jawa sing nggambarake istana putri. Istilah putri kraton iki nuduhake makna keibuan, keanggunan, lembut, sopan lan liya-liyane. Kasedhiya sandhangan putri, kalebu:

1. KEBAYA 

Kebaya umume digawe saka katun, beludru, brocade sutra, lan nilon sing padhang kaya warna putih, abang, kuning, ijo, biru, lan liya-liyane. Kanggo model kasebut dhewe ana kebaya sing dawa lan kebaya sing cendhak. Bagian ngisor kebaya sing dawa tekan lutut, dene kebaya ngisor mung tekan pinggul. Ing sisih ngarep dada, ana gulu persegi sing dadi konektor ing sisih loro.

2. KAIN TAPIK PINJUNG

Minangka bawahan kebaya, tapinjung kain utawa kain sing nganggo motif bathik digunakake kanthi mbungkus pinggul saka kiwa menyang tengen. Kanggo nguatake kumparan, stagen dibungkus ing weteng nganti kaping pirang-pirang miturut dawa stagen. Supaya ora katon saka njaba, stagen kasebut banjur ditutupi shawl pelangi sing nganggo warna.

3. PUFF UTAWA BUN

Chignon (bun) yaiku rambut tambahan sing diwenehake dhasar bunder kaya tikar kaca sing rada cilik, sing digawe saka kain kain kain gauze, kadhangkala ana bentuk bunder utawa cilik. Rambut tambahan (palsu) bisa dibentuk macem-macem jinis bun sing ditepungi kabeh ibu minangka potongan rambut.

4. SETAGEN

Apa kain sing dienggo kanggo ngencengi tali sing ana ing pinggul

5. MBALIK

Kembung tradisional digunakake kanthi mbungkus klambi ing tengkorak, pinggiran dilipat lan diamanake, diikat nganggo tali tambahan, ditutupi angkin utawa sash cilik ing weteng.

6. JARIK

Jarik yaiku kain ireng sing dawa nganggo pola batik coklat kanthi macem-macem motif bathik. Kain dadi bandha Batiktradisional asring diarani jarit. Ing jaman biyen nyamping utawa jarik sing biyasane digunakake bathik nganggo tangan, nanging kanggo jaman saiki kayane ora umum nggunakake bathik cap.

7. Cung Jungkat

8. Slipper

C. NGANGGO FORMAL 

      Sandhangan resmi ing Jawa Tengah dijenengi Jawi Jangkep lan Kebaya. Jawi jangkep yaiku sandhangan pria sing kalebu pirang-pirang aksesoris lan umume digunakake kanggo tujuan khusus. Jangkung Jawi dumadi saka pimpinan nganggo klambi beskap kanthi motif kembang, bawahan ing bentuk kain jarik sing dibungkus pinggul, tutup sirah kanthi bentuk blangkon, uga aksesoris liyane ing bentuk kris lan cemila (alas kaki). Ing ngisor iki gambar saka wong lanang sing nganggo sandhangan Jawi Jangkep. Dene kebaya yaiku sandhangan wanita tradisional Jawa sing kalebu atasan kanthi wujud kebaya, kemben, stagen, kain tapih, bun, lan macem-macem aksesoris kayata cincin, eardrops, kalung, gelang, lan penggemar. Ing praktik, panganggone sandhangan kasebut diatur kanthi cara sing cocog karo strata sosial pematu.

1. KEBAYA

Kebaya umume digawe saka katun, beludru, brocade sutra, lan nilon sing padhang kaya warna putih, abang, kuning, ijo, biru, lan liya-liyane. Kanggo model kasebut dhewe ana kebaya sing dawa lan kebaya sing cendhak. Bagian ngisor kebaya sing dawa tekan lutut, dene kebaya ngisor mung tekan pinggul. Ing sisih ngarep dada, ana gulu persegi sing dadi konektor ing sisih loro.

2. KAIN TAPIK PINJUNG

Minangka bawahan kebaya, tapinjung kain utawa kain sing nganggo motif bathik digunakake kanthi mbungkus pinggul saka kiwa menyang tengen. Kanggo nguatake kumparan, stagen dibungkus ing weteng nganti kaping pirang-pirang miturut dawa stagen. Supaya ora katon saka njaba, stagen kasebut banjur ditutupi shawl pelangi sing nganggo warna.

D. NGANGGO AMGGONE PENGANTIN

      Gaun Pengantin Tradisional Jawa Tengah Saliyane sandhangan formal, uga ana sawetara busana manten tradisional ing budaya Jawa Tengah. Jinis manten kasebut beda-beda gumantung karo acara apa sing diadhepi. Kanggo diwenehi tandha, ing bebrayan tradisional Jawa, ana sawetara upacara sing kudu ditindakake dening panganten putri. Upacara kasebut kalebu upacara midodareni, upacara persetujuan, upacara nyelam, lan upacara sawise summon kasebut. Ing saben upacara, panganten putri kudu nganggo sawetara jinis sandhangan, antara liya, kayata.

1. UPACARA MIDODARENI

Ing upacara midodareni, mantri pangantenan yaiku sandhangan Jangkep Jawi sing kalebu atela, sikepan, udeng, sabuk timang, kain jarik kanggo bawahan, krisses, lan sandal. Dene para wanita nggunakake koleksi sandhangan. Sandhangan kasebut ngemot kebaya, stagen, lan kain nganggo pola driji sing dawa.

2. UPACARA IJAB

Sajrone upacara ijab kabul, sandhangan panganten wanita iku nganggo kebaya lan kain jarik, dene panganten putri nganggo busana teles. Klambi ing jero ruangan panganten ing kene kalebu dodot tulak tangi, kulup rata, sabuk nganggo timang lan cinde, stagen, celana putih, keris warangka ladrang, lan sandal.

3. UPACARA LANJUT 

Ing upacara panyerakan, panganten putri nggunakake sandhangan tradisional Jawa Tengah sing diarani sandhangan basahan. Sandhangan iki kasusun saka kemben, dodot tangi tulak (kampuh), sekar cinde abrit (sampur) shawl, lan kain jaring cinde-pola abang. Kajaba iku, sawetara perhiasan uga dipasang ing awak pengantin. Kanggo pria, perhiasan kalebu kalung, cincin, timun, bros, lan pufferfish, dene kanggo panganten sing diwenehi mentul, centung, teeter, kalung, cincin, gelang, brosur, eardrops, lan timun.

4. UPACARA SAWISE TELPON

Upacara sawise telpon, panganten wanita ngagem busana kanigaran (wanita) lan kapangeranan (pria). Sandhangan Kanigara dumadi saka kebaya minangka bos, kain jarik, stagen, lan sandal. Dene mantri kapten kasebut kalebu stagen, kuluk kanigoro, sabuk timangan, kain jarik, klambi takwo, keris warangka ladrang, lan sandal.
Busana Panganten Tradisional Jawa Tengah ngemot akeh filsafat babagan unggah-ungguh lan macem-macem kekarepan sing apik supaya panganten putri bakal awet lan seneng-seneng ngupayakake urip bebojo, iki jumbuh karo adat budaya masyarakat Jawa Tengah sing kebak tata krama lan etika. Panganggone kain batik ing panganten putri lan uga duwe makna, saengga dheweke entuk urip sing santun lan tentrem.
Umumé, ciri khas pengantin tradisional Jawa yaiku dodotan utawa kemben klambi nganggo kain batik sing biasane dibungkus layone penganten tanpa nganggo kebaya dhisik. Kangge, penganten biasa ora nganggo beskap nanging mung celonone bathik lan kain.
Dene aksesoris sing biasane dipakai manten lan pangantenan ing busana tradisional ing Jawa Tengah kaget karo lembar melati lan macem-macem hiasan emas.

Penganten ngagem jambul tradisional kanthi 9 rambut, lan penganten kakung nyemplung keris sing uga dihiasi ron jasmine ing mburi kain sing dienggo.


Sumber : https://rallaznet.blogspot.com/2017/11/makalah-bahasa-jawa-tentang-pakaian.html

SERAT TRIPAMA PUPUH DHANDHANGGULA

Serat tripama iku anggitane Sri Mangkunegara IV kanjeng Gusti pangeran Adipati Arya (KGPAA) Mangku-negara IV.
Tembung serat tegese tulisan Utawa karya, tripama tegese tiga tamsil Utawa tiga teladan.
Serat tripama nyaritakake watake :

1. Kumbakarna, raseksa awatak satria sing 
    Ora gelem mbela kang Mase, Dasamuka, 
    Raja Ngalengka sing Angkara murka.
    Kumbakarna netepi 'tekad satria' 
    Ngurbanake jiwa raga kanggo mbela 
    Negara-negara sing di serang mungsuh.

2. Bambang Sumantri Utawa Patih   
    Suwanda ing negara Maespati sing 
    kondang kakendelane lan bisa
    ngampugake jejibahan sing about kanthi
    tanggung jawab.

3. Suryaputera Utawa karna ing Ngawangga
    sing netepi janji kanthi sumpah satria
    kanggo mbales Budi prabu kurupati, raja
    ing Astina kanthi ngurbanake jiwa
    mungkin Arjuna, adhine nunggul ibu.

Watake arupa ing tembang macapat kang ajupuk saka crita paweyangan Ramayana lan Mahabharata.

A.  Maca lan lan nanggepi teks serat tripama Pupuh dhandhanggula lan nitik guru gatra, guru lagu, lan guru wilangan

Dhandhanggula

Yogyanira kang para prajurit,

Lamun bisa samya anuladha,

Kadya nguni caritane,

Andelira sang prabu,

Sasrabau ing Maespati,

Aran Patih Suwanda,

Lalabuhanipun,

Kang ginelung tri tri prakara,

Guna kaya purin ingkang denantepi,

Nuhoni trah utama.

 ✓ serat dhandhanggula ing tripama
     cacahe Ono 17 bait .

 ✓ Guru Gatra yaiku wewaton cacahe larik
     Saben Sapada. Guru gatrane saben
     Sapada tembang Dhandhanggula ana 10.

✓ Guru lagu yaiku wewaton dhong-dhinge
    swara Utawa sukon-wulone swara saben
    Pungkasane Gatra. Guru lagune tembang
    Dhandhanggula yaiku i,a,e,u,ia,u,a,i,a.

✓ Guru wilangan yaiku wewaton cacahe
    Wanda (suku kata) saben sagatra (larik).
    Dadi guru wilanganne tembang
    Dhandhanggula yaiku 10,10,8,7,9,7,6,8,12
    7,

✓ Guru wilangan lan guru lagune biasane
    Ditulis : 10i,10a,8e,7u,9i,7a,6u,8a,12i,7a.

B. Nemokake tuntunan ing serat tripama Pupuh dhandhanggula lan njubuhake Karo kahanane bebrayan.

    Pada iku mung salah siji kang Sako 7 pada ing Pupuh Dhandhanggula serat tripama.saka pada kang wus dijarwakake dadi basa Indonesia mau bisa di temmokake tuntunan ing Urip, upamane :

✓ prajurit muladhani Patih Suwanda.

✓ watak sing kudu diduweni prajurit yaiku
    Pinter, wani, lan supaya Utawa (apik).

C. Mbedhah perangane serat tripama Pupuh Dhandhanggula

    Kaya kang diandharake ing nduwur, tembang Dhandhanggula iku dibangun saka larikan-larikan kang diarani guru Gatra cacahe sepuluh Gatra. Gatra deposan, Gatra kapindho, lan sapiturute kabeh ana aturane.


Mung cekap sakmenthen menawi wonthen lepat pangapunten Mugi manfaat 😎


Sumber :
 Gegaran nyinau basa Jawa 3 KELAS XII SMA/SMK/Ma

GAMELAN JAWA

  Gamelan iku mujudake piranti musik Jawa padatan kanggo pengiring tembang. tumrap wong Urip,gamelan kena kanggo niteni wewatekane manungsa.karepe, bisa kanggo nodhi Utawa nguji kapiye rasa-pangrasane manungsa mau nalika ngrasakake swarane gamelan. Gamelan iga bisa diarani gangsa yaiku tetabuhan musik Jawa kang ricikane akeh kanggo ngiring lagu-lagu Utawa tembang-tembang Jawa kang umume diarani gendhing.

 Gamelan (bahasa Jawa: ꦒgaꦩꦼmêꦭꦤ꧀lan, translit. gamêlan, har. 'tabuhan')^[1] iku musik ansambel tradisional Jawa, Sunda, lan Bali ing Indonesia kang nduweni tangga nada pentatonis kang Ono sistem tangga nada (laras) slendro dan pelog.

   Ricikane Utawa jeneng-jenenge gamelan iku udarane ana 15 werna,kayata: Bonang penerus,Bonang Barung,kempul lan gong,kenong,slenthem,gender penerus,gender Barung,demung,saron penerus,saron Barung (1),saron Barung (2),Gambang,kethuk lan kempyang,rebab,serta kendhang.

• Seperangkat piranti musik  Gamelan
• 
  
• 

  Bonang
• 

  Gender
• 

  Gong
• 

  Kendhang
• 

  Kenong/Kethuk
• 

  Peking
• 

  Saron
• 

  Slenthem
• 

  Gambang
• 

  Siter/Celempung
• 

  Kemanak
• 

  Seruling
•  .                                                

gamelan orak Amung Ono ing tanah Jawa ,Ten Bali wonten gamelan anangeg bedo Ono .ingin perkakase lan segi Maine ,biasane gamelan Jawa diagem gawe ngiringin tembang tembang Jawa lan gamelan Bali  biasane pas wonthen acara keagamaan.

    Inggih cekap sakmenten mugi-mugi manfaat.  

                                           

Sumber: Gegaran Nyinau Basa Jawa 3 kelas XII

                

SERAT WEDHATAMA PUPUH PANGKUR

Pangkur iku salah sijiné tembang macapat kang nduwé watak munggah ndhuwur. Menawi badhé nggayuh kaliyan gepok sénggol kaliyan kasaénan, kita kedah saged nyimpangi, lan sampun saged mungkur. Inggih punika nyimpangi bab-bab inkang damel gendra, damel dredhah, mungkuraken kadonyan. Upama piwulang, iku piwulang kang dhuwur. Upama tresna, iku tresna kang pinunjul. Seka tetembangan iki banjur akèh manéka warna tembang lan gegendhingan kang nganggo jeneng pangkur, antara liya: pangkur jenggleng, pangkur palaran, pangkur lombok, lan liya-liyané. (https://jv.wikipedia.org/wiki/Pangkur)

A. Paugerane Tembang Pangkur 

➥ Guru gatrane ana 7

Tegese saben pada (bait) dumadi saka 7 gatra (baris).

➥ Guru wilangane 8, 11, 8, 7, 12, 8, 8

Tegese Gatra kapisan dumadi saka wolung wanda (suku kata), gatra kapindho suwelas wanda, gatra ketelu wolung wondo, gatra kaping papat pitung wondo, gatra kaping lima rolas wondo, gatra kaping nem wolung wondo, lan gatra kaping pitu wolung wanda.

➥ Guru lagune yaiku a, i, u, a, u, a, i,

Tegese guru lagu yaiku tibaning swara ana ing pungkasaning gatra. Gatra kapisan kudu dipungkasi nganggo tembung kang ndhuweni swara pungkasan (A). Gatra kapindho dipungkasi swara (I), gatra kaping telu dipungkasi swara (U), gatra kaping papat dipungkasi swara (A), gatra kaping lima dipungkasi swara (U), gatra kaping nem dipungkasi swara (A), lan gatra kaping pitu dipungkasi swara (I)

B. TULADHA TEMBANG PANGKUR

 TULADHA 1

Lingkar-mingkuring Angkara

Akarana karenan Mardi SIWI,

Sinawung resmining kidung 

Sinuba sinukarta

Mrih kretarta pakartining

Ilmu luhung 

Kang tumrap ing tanah Jawa

Agama ageming aji 

Arti :
Meredam nafsu angkara dalam diri,
Hendak berkenan mendidik putra-putri
Tersirat dalam indahnya tembang,
dihias penuh variasi,
agar menjiwai hakekat ilmu luhur,
yang berlangsung di tanah Jawa (Nusantara)
agama sebagai “pakaian” kehidupan.

 TULADHA 2

Nggugu karsaning priyangga,

Nora nganggo peparah lamun angling,

Lumuh ing ngaran balilu,

Uger guru aleman,

Nanging janma ingkang wus waspadeng semu

Sinamun ing samudana,

Sesadon ingadu manis

Arti :

Mengikuti kemauan sendiri,

Bila berkata tanpa dipertimbangkan (asal bunyi),

Namun tak mau dianggap bodoh,

Selalu berharap dipuji-puji

(sebaliknya) Ciri orang yang sudah memahami (ilmu sejati) tak bisa ditebak

berwatak rendah hati, selalu berprasangka baik.

 TULADHA 3

Si pengung nora nglegawa,

Sangsayarda deniro cacariwis,

Ngandhar-andhar angendhukur,

Kandhane nora kaprah,

saya elok alangka longkanganipun,

Si wasis waskitha ngalah,

Ngalingi marang si pingging.

Arti :

(sementara) Si dungu tidak menyadari,

Bualannya semakin menjadi jadi,

ngelantur bicara yang tidak-tidak,

Bicaranya tidak masuk akal,

makin aneh tak ada jedanya.

Lain halnya,

Si Pandai cermat dan mengalah,

Menutupi aib si bodoh.

 TULADHA 4

Mangkono ngelmu kang nyata,

Sanyatane mung weh reseping ati,

Bungah ingaran cubluk,

Sukeng tyas yen denina,

Nora kaya si punggung anggung gumrunggung

Ugungan sadina dina

Aja mangkono wong urip.

Arti :

Demikianlah ilmu yang nyata,
Senyatanya memberikan ketentraman hati,
Tidak merana katakan bodoh,
Tetap gembira jika dihina
Tidak seperti si dungu yang selalu sombong
Ingin dipuji setiap hari
Janganlah begitu caranya orang hidup.

 TULADHA 5

Urip sepisan rusak,

Nora mulur nalare ting saluwir,

Kadi ta guwa kang sirung,

Sinerang ing maruta,

Gumarenggeng anggereng

Anggung gumrunggung,

Pindha padhane si mudha,

Prandene paksa kumaki

Arti :

Hidup sekali saja berantakan

Tidak berkembang, pola pikirnya carut marut.

Umpama goa gelap menyeramkan,

Dihembus angin,

Suaranya gemuruh menggeram,

berdengung

Seperti halnya watak anak muda

masih pula berlagak congkak

Sumber :

Gegaran Nyinau Basa Jawa 3 kelas XII

 (https://jv.wikipedia.org/wiki/Pangkur)

https://www.synaoo.com/serat-wedhatama-pupuh-pangkur/